हिमाली गाउँ, गुम्बा, भञ्ज्याङ र पदमार्गमा पुग्दा रंगीन झन्डाका लहर हावामा फहराइरहेको दृश्य लगभग जोकोहीले देख्छन्। यिनै झन्डालाई प्रार्थना झन्डा भनिन्छ। हिमाली समुदायमा यसलाई लुङ्ता पनि भनिन्छ। यो केवल सजावटको सामग्री होइन। यो आस्था, शुभकामना र प्रकृतिसँगको सम्बन्धको प्रतीक हो।

लुङ्ता भनेको के हो?

“लुङ” को अर्थ हावा र “ता” को अर्थ घोडा हो। लुङ्ता भनेको “हावाको घोडा” हो। मान्यताअनुसार झन्डामा लेखिएका मन्त्र र शुभकामना हावासँगै फैलिन्छन् र सबै प्राणीको कल्याणमा सहयोग पुर्‍याउँछन्। त्यसैले झन्डा प्रायः हावा बग्ने खुला ठाउँमा, जस्तै डाँडा, पुल, गुम्बाको आँगन र घरको छतमा टाँगिन्छ।

परम्परागत झन्डाको बीचमा हावाको घोडाको चित्र हुन्छ। वरिपरि गरुड, ड्रागन, बाघ र हिमसिंहको चित्र राखिएको देखिन्छ। झन्डामा मन्त्र, प्रार्थना र शुभकामना छापिएको हुन्छ।

पाँच रङका पाँच तत्त्व

लुङ्ता सामान्यतया पाँच रङमा बनाइन्छ। प्रत्येक रङले एक तत्त्वलाई जनाउँछ।

निलो: आकाश वा अन्तरिक्ष
सेतो: हावा
रातो: आगो
हरियो: पानी
पहेँलो: पृथ्वी

झन्डा टाँग्दा रङ यही क्रममा मिलाइन्छ। पाँच तत्त्व सन्तुलनमा रहँदा मानिसको जीवन र वातावरण दुवै स्वस्थ रहन्छ भन्ने विश्वास यसमा देखिन्छ।

दुई किसिमका झन्डा

हिमाली भेगमा मुख्यतया दुई किसिमका झन्डा देखिन्छन्। एउटा, तेर्सो रूपमा डोरीमा लहरै टाँगिने झन्डा, जसलाई लुङ्ता भनिन्छ। अर्को, बाँसको लट्ठी वा खम्बामा ठाडो रूपमा टाँगिने लामो झन्डा, जसलाई सामान्यतया दारचो भनिन्छ। स्थान र समुदायअनुसार नाम र प्रयोगको तरिकामा केही भिन्नता हुन सक्छ।

कहिले र कसरी टाँग्ने?

नयाँ झन्डा टाँग्ने समय र विधि समुदाय, गुम्बा र परिवारअनुसार फरक हुन सक्छ। धेरै ठाउँमा लोसार, बुद्ध जयन्ती वा साका दावा जस्ता शुभ अवसरमा नयाँ झन्डा टाँगिन्छ। नयाँ घर, नयाँ यात्रा वा परिवारमा कुनै शुभ कार्यको सुरुवातमा पनि टाँग्ने चलन छ। झन्डा टाँग्ने ठाउँ र तरिकाबारे शंका लागे स्थानीय लामा वा जानकार बुज्रुकसँग सोध्नु राम्रो मानिन्छ।

मणि ढुंगा र मणि पर्खालसँगको सम्बन्ध

हिमाली बाटोमा लुङ्तासँगै मणि ढुंगा र मणि पर्खाल पनि देखिन्छन्। ढुंगामा मन्त्र कुँदिएको हुन्छ र धेरै ढुंगा एकै ठाउँमा राखेर पर्खाल बनाइन्छ। परम्पराअनुसार यस्ता पर्खाललाई घडीको दिशामा, अर्थात् आफ्नो दाहिने हातपट्टि राखेर हिँडिन्छ। लुङ्ता र मणि पर्खाल दुवैले हिमाली जीवनमा आस्था र दैनिकीबीचको नजिकको सम्बन्ध देखाउँछन्।

पर्यटक र यात्रुले ध्यान दिनुपर्ने कुरा

हिमाली पदमार्गमा आउने पर्यटकका लागि लुङ्ता सुन्दर फोटो खिच्ने दृश्य मात्र होइन। यो स्थानीय समुदायको धार्मिक वस्तु हो। यसकारण:

झन्डामाथि टेक्ने, डोरी वा झन्डा नाघ्ने काम नगर्नुहोस्।
झन्डालाई जमिनमा नराख्नुहोस् र फोहोर वस्तुसँग नमिसाउनुहोस्।
सम्झना वा सजावटका लागि झन्डा लैजाने भए सम्मानपूर्वक किन्नुहोस्, र टाँग्ने भए स्थानीय जानकारसँग सोध्नुहोस्।
पुराना झन्डा जथाभावी नफाल्नुहोस्। धेरै ठाउँमा पुराना झन्डालाई सम्मानपूर्वक राख्ने वा विधिपूर्वक व्यवस्थापन गर्ने चलन छ।
गुम्बा, मणि पर्खाल र झन्डा भएका ठाउँमा फोटो खिच्नुअघि वरिपरिका मानिसको भावनाको ख्याल गर्नुहोस्।

समयसँगै फिका हुनु पनि अर्थपूर्ण

घाम, हावा र हिउँपानीले झन्डाको रङ फिका हुँदै जान्छ र कपडा च्यातिँदै जान्छ। यसलाई अशुभ वा बिग्रेको अवस्था मानिँदैन। जीवन अनित्य छ भन्ने बौद्ध दर्शन यहाँ प्राकृतिक रूपमा देखिन्छ। झन्डा फिका हुँदै जाँदा त्यसमा लेखिएको शुभकामना हावामा मिसिँदै जान्छ भन्ने बुझाइ छ।

निष्कर्ष

लुङ्ता केवल रंगीन कपडाको लहर होइन। यसले हिमाली समुदायको आस्था, प्रकृतिप्रतिको सम्मान र सबै प्राणीको सुख र शान्तिको कामना बोकेको हुन्छ। हिमाल हेर्न जाने जोकोहीले यसको अर्थ बुझेर हेर्दा हिमाली संस्कृतिलाई अझ नजिकबाट चिन्न सक्छन्।
यो लेख पूर्णता artificial intelligence AI को सहयोगमा तयार पारिएको हो

प्रतिक्रिया

सम्बन्धित खवर

ताजा समाचार

लोकप्रिय