– पेम्बा गेलु शेर्पा/बेल्जियम

१२ अगष्ट २०२६ । नेपाल सरकारले काठमाडौंमा पोर्चुगलको कन्सुलर कार्यालय स्थापना गर्न औपचारिक स्वीकृति दिएको छ। मंगलबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले पोर्चुगल सरकारको प्रस्तावका आधारमा कन्सुलर कार्यालय स्थापना गर्ने निर्णय गरेको हो।

पछिल्ला वर्षहरूमा पोर्चुगल नेपाली नागरिकका लागि महत्वपूर्ण युरोपेली गन्तव्यका रूपमा विकसित हुँदै गएको अवस्थामा काठमाडौंमै पोर्चुगलको कन्सुलर स्थापना हुने निर्णयलाई नेपाल–पोर्चुगल सम्बन्धमा महत्वपूर्ण प्रगतिका रूपमा हेरिएको छ।

हालसम्म पोर्चुगलसम्बन्धी धेरैजसो कन्सुलर तथा भिसासम्बन्धी कामका लागि नेपाली नागरिकले नयाँदिल्लीस्थित पोर्चुगलको दूतावाससँग सम्पर्क गर्नुपर्ने अवस्था रहँदै आएको थियो। यसका कारण भिसा प्रक्रिया, कागजात प्रमाणीकरण तथा अन्य कन्सुलर सेवाका लागि नेपाली सेवाग्राहीले अतिरिक्त समय, खर्च र प्रशासनिक झन्झट व्यहोर्नुपरेको थियो।

अब काठमाडौंमा कन्सुलर कार्यालय स्थापना भएपछि यस्ता सेवामा नेपाली नागरिकको पहुँच सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ।

पोर्चुगलमा ५८ हजारभन्दा बढी नेपाली

पोर्चुगलमा नेपाली समुदायको उपस्थिति पछिल्ला वर्षमा उल्लेख्य रूपमा बढेको छ।

पोर्चुगलको Agency for Integration, Migration and Asylum (AIMA) को २०२४ को आधिकारिक तथ्यांकअनुसार ३१ डिसेम्बर २०२४ सम्म पोर्चुगलमा ५८,०८६ नेपाली नागरिक विदेशी बासिन्दाका रूपमा दर्ता भएका थिए।

त्यसअघि २०२३ मा यो संख्या २७,८७३ थियो। यसरी एक वर्षमै आधिकारिक रूपमा दर्ता भएका नेपाली बासिन्दाको संख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको देखिन्छ।

नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयले भने पोर्चुगलमा करिब ४० हजार नेपाली डायस्पोरा रहेको अनुमान गरेको छ। फरक तथ्यांकको कारण दर्ता प्रणाली, नागरिकता परिवर्तन तथा तथ्यांक संकलनको समयावधि लगायत हुन सक्छ।

भिसा र कन्सुलर सेवामा कस्तो परिवर्तन आउला?

काठमाडौंमा कार्यालय सञ्चालनमा आएपछि नेपाली नागरिकका लागि कन्सुलर पहुँचमा महत्वपूर्ण सुधार आउन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।

विशेषगरी भिसा प्रक्रियासँग सम्बन्धित जानकारी, कागजात प्रमाणीकरण, पारिवारिक पुनर्मिलन तथा अन्य कन्सुलर प्रकृतिका सेवाका लागि भारतसम्म पुग्नुपर्ने आवश्यकता घट्न सक्छ।

तर नयाँ कार्यालयले कुन–कुन सेवा प्रत्यक्ष रूपमा उपलब्ध गराउने, भिसा आवेदन पूर्ण रूपमा काठमाडौंमै लिइने वा केही प्रक्रिया नयाँदिल्लीमै रहने भन्ने विषय अझै स्पष्ट हुन बाँकी छ।

नेपाल–पोर्चुगल सम्बन्धमा नयाँ चरण

नेपाल र पोर्चुगलबीच १ सेप्टेम्बर १९७६ मा कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएको हो। लामो समयसम्म नेपालका लागि पोर्चुगलसम्बन्धी कूटनीतिक जिम्मेवारी नयाँदिल्लीस्थित पोर्चुगलको दूतावासमार्फत सञ्चालन हुँदै आएको थियो। नेपालले भने २०२५ मा लिस्बनमा आवासीय नेपाली दूतावास स्थापना गरिसकेको छ।

यसअघि अप्रिल २०२६ मा नेपालका परराष्ट्रमन्त्री र पोर्चुगलका विदेशमन्त्रीबीच भएको उच्चस्तरीय संवादमा पोर्चुगलले काठमाडौंमा कूटनीतिक मिसन स्थापना गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको थियो। त्यसपछि पोर्चुगलका उपविदेशमन्त्रीको नेपाल भ्रमणका क्रममा पनि यस विषयमा थप छलफल भएको थियो।

यसै वर्ष फेब्रुअरीमा नेपाल–पोर्चुगल द्विपक्षीय परामर्श संयन्त्र (Bilateral Consultation Mechanism) को पहिलो बैठक लिस्बनमा सम्पन्न भएको थियो। यसले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई थप संस्थागत बनाउने प्रयास भइरहेको संकेत गरेको छ।

नेपाली परिवारका लागि महत्वपूर्ण निर्णय

पोर्चुगलमा रहेका नेपालीको संख्या बढ्दै जाँदा पारिवारिक पुनर्मिलन, कागजात प्रमाणीकरण, नागरिकता तथा अन्य प्रशासनिक कामका लागि नेपालबाट समेत निरन्तर कन्सुलर सेवा आवश्यक हुँदै आएको छ।

त्यसैले काठमाडौंमा पोर्चुगलको कन्सुलर कार्यालय स्थापना हुनु केवल दुई देशबीचको कूटनीतिक संरचना विस्तार गर्ने निर्णय मात्र नभई नेपालमा रहेका हजारौँ सेवाग्राही र पोर्चुगलमा रहेका नेपाली परिवारसँग प्रत्यक्ष जोडिएको प्रशासनिक सुधारका रूपमा समेत महत्वपूर्ण छ।

अब यसको वास्तविक प्रभाव भने कार्यालय कहिले सञ्चालनमा आउँछ, कुन–कुन सेवा काठमाडौंमै उपलब्ध हुन्छन् र सेवाग्राहीले कति छिटो तथा पारदर्शी रूपमा सेवा पाउँछन् भन्ने कुराले निर्धारण गर्नेछ।

मन्त्रिपरिषद्को पछिल्लो निर्णयले भने नेपाल–पोर्चुगल सम्बन्धलाई जनस्तरमा अझ नजिक ल्याउने र नेपाली नागरिकका लागि कन्सुलर सेवा सहज बनाउने दिशामा महत्वपूर्ण ढोका खोलेको छ।