“सकादवा” बौद्ध धर्मावलम्बीहरूका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण र पवित्र महिना हो, जुन भगवान् गौतम बुद्धको जीवनका प्रमुख घटनाहरूसँग जोडिएको छ। यो महिना विशेष गरी बुद्धको जन्म, बुद्धत्व प्राप्ति (ज्ञान प्राप्ति) र महापरिनिर्वाण (देहावसान) को स्मरण र उत्सवको अवसर हो। चन्द्र पात्रोअनुसार यो महिना सामान्यतया वैशाख वा ज्येष्ठ (मे/जुन) मा पर्छ, र यस वर्ष (२०२५) मा मे २८ बाट सुरु भएको छ। यो लेखमा सकादवाको महत्व, परम्परा, अभ्यास र यसको आध्यात्मिक सन्देशबारे विस्तृतमा चर्चा गरिनेछ।

सकादवाको अर्थ र उत्पत्ति
“सकादवा” जसको अर्थ “चौथो महिना” हो, किनभने यो चन्द्र पात्रोको चौथो महिनामा पर्छ। यो महिना बौद्ध धर्मावलम्बीहरूका लागि विशेष छ किनभने यसले भगवान् बुद्धको तीन प्रमुख जीवन घटनाहरूलाई समेट्छ:
1. जन्म: गौतम बुद्धको जन्म इ.पू. ५६३ मा लुम्बिनी (हाल नेपालमा) मा भएको थियो।
2. बुद्धत्व प्राप्ति: ३५ वर्षको उमेरमा बोधगयामा बुद्धले बोधिवृक्षमुनि ध्यान गर्दै ज्ञान प्राप्त गर्नुभयो।
3. महापरिनिर्वाण: ८० वर्षको उमेरमा कुशीनगरमा बुद्धले देह त्याग गर्नुभयो।

यी तीनै घटनाहरू वैशाख पूर्णिमाको दिन भएको विश्वास गरिन्छ, जसलाई “बुद्ध जयन्ती” वा “वैशाख पूर्णिमा” पनि भनिन्छ। सकादवा महिनाभर यी घटनाहरूको स्मरण र बुद्धका उपदेशहरूको पालना गरिन्छ।

सकादवाको आध्यात्मिक महत्व
सकादवा महिना बौद्ध धर्मावलम्बीहरूका लागि पुण्य कर्म गर्ने र आध्यात्मिक अभ्यासलाई गहिराइमा लैजाने अवसर हो। यो महिनामा गरिएका सकारात्मक कर्महरू (जस्तै दान, ध्यान, प्रार्थना, करुणा र अहिंसाको अभ्यास) को फल दश लाख गुणा बढी हुने विश्वास छ। त्यसैगरी, नकारात्मक कर्महरू (जस्तै हिंसा, झूठ, क्रोध) को परिणाम पनि दश लाख गुणा भोग्नुपर्ने मान्यता छ। यो विश्वासले मानिसहरूलाई सकादवाको समयमा विशेष सावधानी र सचेतताका साथ जीवनयापन गर्न प्रेरित गर्छ।

यो महिना करुणा, शान्ति, र आत्म-शुद्धिको अभ्यासमा केन्द्रित हुन्छ। बुद्धको शिक्षाअनुसार, यो समयमा प्रत्येक व्यक्तिले आफ्नो मन, वचन र कर्मलाई शुद्ध राख्नुपर्छ। सकादवाले मानिसहरूलाई बुद्धको मार्ग **अष्टाङ्गिकमार्ग** (सही दृष्टि, सही सङ्कल्प, सही वचन, सही कर्म, सही जीविका, सही प्रयास, सही स्मृति, सही समाधि)–मा अडिग रहन प्रेरित गर्छ।

सकादवामा गरिने प्रमुख अभ्यासहरू:

सकादवा महिनाभर बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले विभिन्न धार्मिक र आध्यात्मिक अभ्यासहरू गर्छन्। यी अभ्यासहरूले व्यक्तिगत शुद्धि, सामाजिक सद्भाव र आध्यात्मिक उन्नतिलाई प्रोत्साहन गर्छ। केही प्रमुख अभ्यासहरू निम्नलिखित छन्:

1. दान र परोपकार:
सकादवाको समयमा दान दिनु अत्यन्त पुण्य कार्य मानिन्छ। बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले मठ, विहार, भिक्षु-भिक्षुणी, गरिब, र आवश्यकता भएकाहरूलाई दान दिन्छन्। यो दान खाना, कपडा, पैसा वा अन्य आवश्यक वस्तुहरूको रूपमा हुन सक्छ। यो कार्यले करुणा र उदारताको भावनालाई प्रोत्साहन गर्छ।

2. प्रार्थना र पूजा:
बौद्ध गुम्बाहरू र स्तूपहरूमा विशेष प्रार्थना र पूजा आयोजना गरिन्छ। बुद्धको जीवन र शिक्षालाई स्मरण गर्न भजन, मन्त्र जप (जस्तै “नमो बुद्धाय” वा “ॐ मणि पद्मे हूँ”) र सूत्र पाठ गरिन्छ। विशेष गरी वैशाख पूर्णिमाको दिन ठूलो पूजा र उत्सव हुन्छ।

3. ध्यान र आत्म-चिन्तन:
ध्यान बौद्ध धर्मको केन्द्रबिन्दु हो। सकादवाको समयमा मानिसहरूले विशेष ध्यान सत्रहरूमा भाग लिन्छन्, जसमा विपश्यना (करुणा) ध्यान समावेश हुन्छ। यो समयमा आत्म-चिन्तन र मनलाई शान्त राख्ने अभ्यासमा जोड दिइन्छ।

4. अहिंसा र शाकाहारी जीवनशैली:
सकादवाको समयमा धेरै बौद्ध धर्मावलम्बीहरू मांसाहार त्याग्छन् र पूर्ण शाकाहारी जीवनशैली अपनाउँछन्। यो अहिंसाको सिद्धान्तलाई पालना गर्ने र सबै प्राणीहरूप्रति करुणा देखाउने तरिका हो।

5. तीर्थयात्रा:
सकादवाको समयमा लुम्बिनी, बोधगया, सारनाथ र कुशीनगर जस्ता बुद्धसँग सम्बन्धित पवित्र स्थलहरूमा तीर्थयात्रा गर्ने परम्परा छ। यी स्थानहरूमा गएर बुद्धको जीवन र शिक्षालाई स्मरण गरिन्छ।

6. पर्यावरण संरक्षण र सामाजिक कार्य:
आधुनिक समयमा सकादवाको अवसरमा पर्यावरण संरक्षण, वृक्षरोपण, र सामाजिक सेवाका कार्यहरू पनि गरिन्छ। यी कार्यहरू बुद्धको करुणा र सबै प्राणीहरूको कल्याणको शिक्षासँग जोडिन्छ।

सकादवा केवल धार्मिक अवसर मात्र होइन, यो सांस्कृतिक र सामाजिक एकताको प्रतीक पनि हो। नेपाल, तिब्बत, भुटान, भारत, श्रीलङ्का, थाइल्याण्ड, म्यानमार र अन्य बौद्ध बहुल देशहरूमा यो महिना विशेष उत्सवको रूपमा मनाइन्छ। नेपालमा, विशेष गरी लुम्बिनी, स्वयम्भूनाथ र बौद्धनाथ स्तूपमा ठूलो संख्यामा भक्तजनहरू भेला हुन्छन्।

यो महिनामा बौद्ध समुदायहरूले सामूहिक रूपमा प्रार्थना, दीप प्रज्वलन, र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गर्छन्। विशेष गरी तिब्बती बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले “सकादवा डाचेन” (महान सकादवा) को रूपमा यो महिनालाई विशेष उत्साहका साथ मनाउँछन्।

सकादवाको मूल सन्देश हो– करुणा, शान्ति र आत्म-जागरण। भगवान् बुद्धले सिकाउनुभएको मार्गले हामीलाई जीवनमा दुखको कारण बुझ्न र त्यसबाट मुक्ति पाउन प्रेरित गर्छ। यो महिना हामीलाई आफ्नो मनलाई शुद्ध राख्न, अरूप्रति करुणा राख्न, र सही कर्म गर्न प्रेरणा दिन्छ। यो समय हामीलाई यो पनि सम्झाउँछ कि साना-साना सकारात्मक कार्यहरूले पनि ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ।

सकादवा बौद्ध धर्मावलम्बीहरूका लागि मात्र नभई, सबै मानवजातिका लागि प्रेरणादायी महिना हो। यो समयमा बुद्धको शिक्षालाई आत्मसात् गर्दै हामी सबैले आफ्नो जीवनमा शान्ति, करुणा र सद्भावको अभ्यास गर्न सक्छौँ। यो महिना हामीलाई यो पनि सिकाउँछ कि हाम्रा कर्महरूले हाम्रो जीवन र समाजलाई कसरी प्रभाव पार्छ। त्यसैले, सकादवाको यो पवित्र अवसरमा हामी सबैले पुण्य कर्म गर्न, अरूलाई सहयोग गर्न र आत्म-जागरणको मार्गमा अघि बढ्न प्रण गरौँ।

**सकादवाको हार्दिक शुभकामना!**
सबै प्राणी सुखी र शान्तिमय रहून्!